امامزاده سلطان غیاث الدین محمد (ع)

امامزاده سلطان غیاث الدین محمد (علیه السلام)، با پروا به متن سنگ قبر، نام کامل مدفون در گنبد خشتی «امیرغیاث الدین محمد» نام پدرش «امیرطاهر الموسوی» است که نسب شریفش با هفده واسطه به شرح زیربه حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) می رسد:
امیرغیاث الدین محمد بن محمودشاه بن حسین بن طاهر بن حسن بن علی بن محمد بن موسی بن جعفر بن محمد بن اسماعیل بن ستوده تر بن محمد بن ستوده تر بن محمد بن قاسم بن امام موسی کاظم (علیه السلام) موعد ولادت امامزاده پادشاه محمد (علیه السلام) معلوم نیست؛ ولی وفاتش بنا بر کتیبه سنگ قبر وى در ماه رمضان سنه 832 قمری بوده است.
اجداد امامزاده سلطان محمد (علیه السلام) در قرن پنجم لغایت نهم هجرى که حکومت ها دخالتی در پیشه آستانه رضوى نداشتند، اداره کننده اصلى حرم حضرت امام رضا (علیه السلام) بوده اند. بدان سبب نامشان بر روى اغلب اشیاء و آثار قدیمی آستان قدس رضوى همانند کاشی کاریهاى سنجری، سنگاب خوارزمشاهى و در مسجد بالاسر کتیبه شده است.
ایشان در قرون هفتم الی نهم، نقیب سادات شهر مشهد و در قرن هاى نهم تا یازدهم از آنگونه بزرگان و کلانتران این شهر بوده اند. به رغم اطمینان از هویت امیرسلطان محمد (علیه السلام) و انتساب وی به امام موسی بن جعفر (علیه السلام) اسم و نسب کامل امامزاده محمد به صورت «مرتضی، اعظم، سلطان، النقباد، غیاث الدنیا والدین، امیرسلطان محمد بن سلطان النقبا امیر بدالمله والدین طاهر… » تا حضرت پیشوا علی (علیه السلام) بر روی سنگ قبر صندوقی بسیار نفیس او کتیبه شده است.
ایشان در قرون هفتم ـ نهم هجری، نقیب سادات شهر مشهد و در قرن های نهم و یازدهم هجری از دسته بزرگان و کلانتران این شهر بوده اند.از قدیم چنین مرسوم شده که زائران پیش از ادای حاجت خویش و هم پس متعلق به نان و ماست در محل گنبد خشتی انفاق می کرده اند که این سنت هنوز هم کم و بیش جاری و باقی است. گر چه کل روزه گنبد خشتی زیارت می شود؛ اما روزهای چهارشنبه که ویژه زیارت موسی بن جعفر (علیه السلام) و اعقاب ایشان است و نیز جمعه روزها خاص زیارت مزار پادشاه محمد است.
آستان امامزاده سلطان غیاث الدین محمد (علیه السلام) در شهر مشهد، در برزن باستانی نوغان، در فاصله پانصد متری حرم مطهر حضرت رضا (علیه السلام) در کوچه اى به اسم گنبد خشتى مجاور فلکه طبرسی و چهارسوى نوغان واقع شده است.

بناى ساختمان بقعه معروف به گنبد خشتى آنسان که پیداست همزمان با فوت امامزاده سلطان محمد (علیه السلام) در زمان سلطنت شاهرخ تیمور ساخته شده؛ لذا پس از حرم رضوى از قدیمى ترین بناهای مشهد و فقط نشان بارز باقى باقیمانده از سادات موسوى در این شهر است. گنبد بنا دو پوششه است. پوشش داخلى آراسته به مقرنس هایی زیباست. گنبد بیرونى هم به نظر می رسد از ابتدا آجرپوش بوده، بدین سبب به گنبد خشتى شهرت مکشوف است. سوره ملک با خط خوش ریحان در ذیل پوشش داخلى کتیبه شده. لبه هاى چهار بالکن آن هم با سوره اتفاق به خط ثلث آراسته گردیده است. این بنا ظاهراً در موعد قاجار مرمت و داخل آن نقاشى و تزئین شده است. در این تزئین ابیاتى بر روى کتیبه سوره ملک تحریر شده است.